بعد از آن ، ابو بكر احمد بن موسى بن مجاهد ( در گذشته به سال 324 ه . ق . ) با كتابى در باب قرائتهاى شاذ مىآيد « 1 » . ابن جنّى [ در مقام دفاع از شواذ ] دربارهء او مىگويد : « اين كتاب نوشتهء ابن مجاهد است كه همگان از آن متأثر گشته‌اند . وى در اين كتاب ، بسيارى از شواذ را ثبت كرده كه نه روايتى از آن داشته و نه توجيهى » . نولدكه خاورشناس آلمانى مىگويد : « در حقيقت ، شروع مراجع قرائتهاى شاذ ، از مردى [ ابن مجاهد ] آغاز مىشود كه نظام قرائتهاى مشهور هفتگانه را بنا نهاد و در كنار « كتاب السبعة » كتاب ديگرى به نام « كتاب الشواذ » نوشت كه از بين رفته است » « 2 » . كتاب الشواذ ، كتابى است كه ابن جنّى در تأليف « المحتسب » آن را مبناى كار خود قرار داده و جوهرهء كتاب خود را از آن گرفته است . ابن جنّى اين كتاب را در دفاع از شواذ به سبك كتاب استادش ، ابو على فارسى ( در گذشته به سال 377 ه . ق . ) نوشته است . فارسى كتاب خود را به اين منظور وضع كرده تا وجوه قرائتهاى قاريان را بيان داشته و به وجوه قرائتهاى كسانى بپردازد كه نامشان در كتاب ابو بكر احمد بن موسى بن عباس بن مجاهد ، ثبت شده است « 3 » . بعد از ابن مجاهد ، حسين بن خالويه با كتاب « البديع » مىآيد « 4 » كه مختصرى از آن نزد ما موجود است و در باب قرائتهاى شاذ مىباشد . ملاحظه مىشود كه ابن خالويه شاگرد ابن مجاهد است « 5 » . بعد از ابن خالويه ، ابن جنّى ( در گذشته به سال 392 ه . ق . ) كتاب « المحتسب فى تبيين وجوه شواذّ القراءات و الايضاح عنها » را نوشت و با اين كتاب ، قرن چهارم به پايان مىرسد . در قرن پنجم ، حركت تأليف و نگارش قرائتها ، همكارى و مشاركت دانشمندان

--> مىباشد . ( 1 ) ابن جنى ، المحتسب ، ص 3 . ( 2 ) تئودور نولدكه ، [ geschichte des qurans ( تاريخ قرآن ) ، ج 3 ، ص 228 ، 1961 از تكملهء پرتزل pretzel و برگشتراسر bergestrasser . ( 3 ) عبد الفتاح الشّلبى ، ابو على الفارسى ، ص 176 . و نيز ر . ك : ابو على الفارسى ، الحجة ، تحقيق عبد الفتاح شلبى ، عبد الحليم نجّار و على نجدى ، صص 3 - 4 ، اوّل . دار التّعاون . ( 4 ) ابن الجزرى ، غاية النهاية فى طبقات القراء ، ج 1 ، ص 237 . ( 5 ) همان .